Klaas van Egmond: Het morele kader van een duurzame samenleving

De ochtend na de lezing van Klaas van Egmond in onze Bilthovense Kring buitelen mijn gedachten nog over en door elkaar. Ongelooflijk wat deze professor ons in drie kwartier weet voor te schotelen.

We ontmoeten in hem een sympathieke, erudiete, even rap denkende als pratende Bilthovenaar. Hij presenteert zijn jongste boek, Homo universalis; moreel kompas voor een nieuwe Europese renaissance (Amsterdam, 2019). Via het aanstippen van corona en Poetin, klimaatverstoring, uitsterving van de soorten, neoliberaal triomfalisme en overige hedendaagse rampspoed verklaart Van Egmond ons zijn morele denkrichting.

Met de bekende tekening van Leonardo da Vinci van de Vitruviusman als visueel anker krijgen we de Europese ideeëngeschiedenis voorgeschoteld in één groot verband. Mens- en wereldbeeld van Plato en Aristoteles, van Montaigne en Shakespeare van Pauli en Jung en vele, vele anderen worden in een combi verenigd en gezeten op de schouders van deze reuzen zouden wij een duurzame koers kunnen uitzetten in de dagelijkse strijd om het bestaan. Het is zó jammer dat onze politici, onze economische oligarchen, en wijzelf – consumenten en democratische kiezers – deze ideëel morele rijkdom nog altijd niet, in ieder geval onvoldoende, als kompas gebruiken!

Ik waag me niet aan een samenvatting van deze presentatie. Het zou teveel het effect hebben van een theezakje dat voor de zoveelste keer in een ander kopje water wordt gedompeld. In plaats daarvan parafraseer ik een samenvatting van de meester, Van Egmond zelf, zoals ik die in een artikel van zijn hand aantrof.

Duurzaamheid kun je identificeren als menselijke waarde. Een menswaardige ontwikkeling is duurzaam, als het democratische proces geleid wordt door een steeds opnieuw uit te balanceren, openbaar debat over het te volgen wereldbeeld. Een integraal wereldbeeld is voor een samenleving net zo belangrijk als een democratisch systeem. Dit integrale wereldbeeld is te destilleren uit sociologische studies, filosofische inzichten en een kritische beoordeling van de Europese  ideeëngeschiedenis in de achter ons liggende eeuwen. In een integraal wereldbeeld moet een balans worden bewaard tussen materiële en immateriële, en tussen individuele en gemeenschappelijke waarden. Pas zo kun je volwaardig mens zijn. Deze waarden zouden niet stilzwijgend voorondersteld moeten worden, maar telkens weer precies, duidelijk en zo openbaar mogelijk present gesteld. Dat zou politici in staat stellen desintegrerende, middelpuntvliedende krachten te onderkennen om daar het een en ander tegenover te stellen, voordat deze krachten de publieke debatten gaan polariseren, wereldbeelden in hun extreme tegenbeelden doen verkeren, de samenleving ontwricht raakt en – zoals zo vaak in verleden en heden (!) – catastrofen ons treffen.

Voor een precieze en duidelijke presentatie verwijs ik nogmaals naar de studie Van Egmond: Homo universalis; moreel kompas voor een nieuwe Europese renaissance. En naar de opname van zijn lezing https://youtu.be/4b-_QQVZp_U die nog een tijdje in de lucht blijft.

Warrie Schuurman, 15 maart 2022

Geef een antwoord

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd.